Rondo Daszyńskiego. Wieżowce stoją tam, gdzie dymiły kominy Woli

Luty 1925. Na bocznicy przy Przyokopowej stoją nowe wagony doczepne typu P9, prosto z fabryki. Za nimi ceglana hala z wysokimi oknami: elektrownia tramwajowa, która od siedemnastu lat daje prąd całej sieci. Sto lat później to samo zdjęcie dałoby się zrobić tylko z dachu wieżowca. Hala stoi, zamieniona na Muzeum Powstania Warszawskiego, a wokół wyrosło nowe city.

Prąd dla tramwajów

Kalendarium Tramwajów Warszawskich notuje: w 1903 roku ruszyły prace nad elektryfikacją sieci i budową elektrowni tramwajowej przy Przyokopowej. Elektrownię uruchomiono w 1908 roku, a 26 marca tego roku o 9.35 odjechał pierwszy elektryczny tramwaj, z placu Krasińskich przez Miodową, Krakowskie Przedmieście, Królewską i Marszałkowską do placu Unii Lubelskiej. Według PAP elektrownia ruszyła 7 lutego 1908 roku, miała kotły Fitzner-Gamper i generatory Siemens-Schuckert, a węgiel dowożono koleją od strony Towarowej.

13 kwietnia 1917 roku wybuchł główny kocioł. Zginął pracownik Piotr Lędziakowski, a do 21 maja po mieście znów jeździły tramwaje konne. We wrześniu 1939 roku elektrownię uszkodzono i tramwaje stanęły. 1 sierpnia 1944 roku załoga i żołnierze Kedywu odparli tu ataki niemieckie; 6 sierpnia Niemcy weszli na teren zakładu i rozstrzelali pracowników, a po upadku powstania wysadzili mury. Po wojnie budynek odbudowano jako ciepłownię. Ceglaną elewację schowano pod szarym tynkiem i tak przetrwała do 2004 roku.

Syberia

Rondo jest młodsze, niż wygląda. Do lat pięćdziesiątych XX wieku Prosta nie łączyła się z Kasprzaka, bo teren wzdłuż Towarowej zajmowały bocznice kolejowe i magazyny, nazywane „Syberią”. Nazwa wzięła się od stacji towarowej Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, zbudowanej na Czystem w 1875 roku, wokół której rozrósł się labirynt torów. Skrzyżowanie w miejscu dzisiejszego ronda powstało w 1963 roku, a nazwę Ignacego Daszyńskiego, pierwszego premiera odrodzonej Polski, dostało w październiku 1986 roku.

Po jednej stronie Towarowej stał gmach Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej „Prasa”, po drugiej Wojskowe Zakłady Graficzne. W latach dziewięćdziesiątych przez rondo biegły drogi krajowe nr 2 i 7 oraz trasy europejskie E30 i E77. Tramwaje nadal się tu krzyżują, a na rondzie zostały nieużywane rozjazdy: z Towarowej nie da się skręcić w Prostą, a z Prostej w Towarową.

Metro i wieżowce

Projekt stacji powstał we wrześniu 2008 roku. 16 sierpnia 2010 roku zaczęły się prace przygotowawcze i tę datę uznaje się za początek budowy centralnego odcinka drugiej linii metra. W maju i czerwcu 2012 roku dwie tarcze TBM ruszyły stąd na wschód. Otwarcie planowano na 14 grudnia 2014 roku, ale 2 grudnia w pomieszczeniach technicznych doszło do awarii i odbiory się przeciągnęły. Pociągi pojechały 8 marca 2015 roku, z Ronda Daszyńskiego do Dworca Wileńskiego. Przez pięć lat stacja była zachodnim końcem linii, do 4 kwietnia 2020 roku, gdy otwarto trzy kolejne stacje na Woli.

Metro przyciągnęło biura. Warsaw Spire, 180 metrów do dachu i 220 z iglicami, otwarto 12 maja 2016 roku na miejscu Wojskowych Zakładów Graficznych. Plac Europejski przed nim dostał nazwę w kwietniu 2014 roku, zanim wieżowiec stanął. The Warsaw Hub, dwie wieże po 130 metrów i jedna 85-metrowa, budowano od grudnia 2015 do czerwca 2020 roku i połączono podziemnym przejściem ze stacją. Warsaw Unit, 46 kondygnacji i elewacja z tysięcy ruchomych płytek reagujących na wiatr, stanął w maju 2021 roku. Obok wyrósł 195-metrowy Skyliner. W 2021 roku „Rzeczpospolita” policzyła, że przy rondzie i w okolicy stoi około 60 biurowców o łącznej powierzchni ponad 1,13 miliona metrów kwadratowych.

Dziesięć minut między tramwajami

Z przystanku tramwajowego do Muzeum Powstania Warszawskiego przy Grzybowskiej 79 idzie się pięć minut Przyokopową. W grudniu 2023 roku robotnicy remontujący jezdnię obok muzeum odkopali stare tory tramwajowe prowadzące na teren dawnej elektrowni. Wokół muzeum urządzono Park Wolności z Murem Pamięci. Po drugiej stronie Towarowej plac Europejski ma jeziorko i 120-metrowy kaskadowy strumień między wieżami Warsaw Spire. W podziemiach ronda przejście łączy stację metra z The Warsaw Hub, więc w deszcz da się przejść pod jezdnią.

Dojeżdżają tu metro M2, tramwaje 1, 9, 10, 11, 17, 22 i 24 oraz autobusy 105, 106 i 178.